سازهای زهی

 

سازهای زهی آن دسته از سازهای موسیقی هستند که در آنها صدا از ارتعاش زه یا تار یا سیم تولید می‌شود. معمولاً با زخمه زدن یا ضربه زدن و یا کشیدن کمان و آرشه بر روی این زه‌ها صدای دلخواه از ساز در می‌آید. سازهای زهی را به صورت‌های مختلف بخش‌بندی کرده‌اند:
 

سازهای (زهی) مضرابی موسیقی ایرانی

  • بربط
  • تار
  • تار باس
  • تاریا
  • تنبور
  • چنگ
  • سه‌تار
  • دوتار
  • سلانه
  • سنتور
  • قانون
  • عود ایرانی
  • غریبانه
  • دیوان
  • کرشمه
  • ساغر
  • بم‌تار
  • عود
  • شورانگیز

 

سازهای زهی (آرشه‌ای) موسیقی ایرانی

  • بم‌صراحی
  • صراحی
  • قیچک، قیژک
  • کمانچه
  • کمانچه آلتو
  • کمانچه باس

 

سازهای زهی موسیقی کلاسیک غربی

  • ویلن
  • ویولا یا ویلن آلتو
  • ویلن‌سل
  • کنترباس

 

سازهای زهی (زخمه‌ای) موسیقی کلاسیک غربی

  • هارپ (چنگ)
  • گیتار

 

سازهای زهی موسیقی غربی

  • بالالایکا
  • دولسیمر
  • گیتار
  • ماندولین
  • لوت

 

کمانه‌کشی در سازهای زهی

انواع کمانه‌کشی در این‌گونه سازها عبارت است از:

  • اُفتان (ricochet, jeté, gettato) معمولاً در کمانه‌کشی راست، ضربه کمانه به نحوی که نیمه بالایی آن بر روی سیم انداخته شود و بر اثر وزن خود چندین بار بر روی سیم ارتعاش کند.
  • پرّان (sautillé, bounced, bouncing, jumped) نوعی کمانه‌کشی که در آن با وسط کمانه ضربه‌ای بر روی سیم زده می‌شود به گونه‌ای که یک بار و به‌ صورت خفیف بر روی سیم پرش کند.
  • (کمانه‌کشی) چپ (up-bow) در نواختن سازهای زهیِ کمانه‌ای، حرکت کمانه از نوک به سمت پاشنه.
  • (کمانه‌کشی) راست (down-bow) در نواختن سازهای زهیِ کمانه‌ای، حرکت کمانه از پاشنه به سمت نوک.
  • فلوت‌وار (flautando, flautato) دستوری برای اجرای کمانه‌کشی در سازهای زهی که در آن، ساز با نزدیک کردن کمانه به رودسته یا با کم کردن فشار کمانه نواخته می‌شود و صدای آن به صدای فلوت نزدیک می‌شود.
  • مستقل (portato, louré) نوعی کمانه‌کشی بین وضعیت متصل و مقطّع که در آن هر یک از نتها با ارزش زمانیِ کامل و به صورت جدا نواخته می‌شود.

 

منبع: ویکیپدیا